محمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی فضای مجازی، اعلام کرده است ایران فناوری لازم برای مختل کردن فعالیت پایانه‌های استارلینک را در اختیار دارد و تاکنون تنها از یکی از روش‌های موجود در این زمینه استفاده کرده است.
او در جریان سومین همایش «سکوهای اینترنتی، پلیس فتا» مدعی شد استارلینک در دی‌ماه سال گذشته برای مدتی به‌صورت مدیریت‌شده از دسترس خارج شده و ایران علاوه بر فناوری به‌کاررفته در آن مقطع، ابزارهای دیگری نیز برای مقابله با این سرویس ماهواره‌ای در اختیار دارد که هنوز مورد استفاده قرار نگرفته‌اند.
ادعای ایران درباره توانایی از کار انداختن استارلینک
آقامیری در بخشی از صحبت‌های خود به اظهارات مطرح‌شده درباره امکان استفاده گسترده از استارلینک در ایران اشاره کرد و این موضوع را «رویافروشی» دانست.
به گفته او، ایران پیش‌تر توانایی خود برای ایجاد اختلال در این سرویس را آزمایش کرده است. آقامیری مدعی شد در جریان رویدادهای دی‌ماه، استارلینک در یک بازه زمانی مشخص و به‌صورت کنترل‌شده از کار افتاده و برخی رسانه‌ها و منابع خارجی نیز بعداً به این موضوع اشاره کرده‌اند.
او تأکید کرد فناوری مورد استفاده در آن مقطع تنها یکی از گزینه‌های موجود بوده و ابزارهای دیگری نیز برای مقابله با پایانه‌های استارلینک در کشور وجود دارد.
با این حال، جزئیات فنی این فناوری‌ها، نحوه عملکرد آن‌ها یا دامنه اختلال ایجادشده در صحبت‌های دبیر شورای عالی فضای مجازی تشریح نشده است.
واکنش به بحث ورود استارلینک به ایران
بخش دیگری از اظهارات آقامیری به صحبت‌هایی مربوط می‌شد که درباره ورود یا فعال شدن استارلینک در ایران مطرح شده است.
او این ادعاها را غیرواقع‌بینانه توصیف کرد و گفت صرف فعال بودن زیرساخت ماهواره‌ای به معنی دسترسی بدون محدودیت و پایدار به آن نیست.
استارلینک که توسط شرکت SpaceX توسعه داده شده، از شبکه‌ای متشکل از ماهواره‌های مدار پایین زمین برای ارائه اینترنت استفاده می‌کند. استفاده از این سرویس به پایانه‌های اختصاصی نیاز دارد و نحوه دسترسی به آن در کشورهای مختلف تحت تأثیر مسائل فنی، حقوقی و محدودیت‌های محلی قرار می‌گیرد.
چه زمانی زیرساخت ارتباطی می‌تواند هدف نظامی تلقی شود؟
آقامیری در ادامه به نقش زیرساخت‌های ارتباطی در شرایط نظامی نیز اشاره کرد.
به گفته او، در صورتی که یک زیرساخت ارتباطی مانند استارلینک مستقیماً در عملیات نظامی مورد استفاده قرار گیرد، نحوه برخورد با آن می‌تواند متفاوت باشد.
او عنوان کرد اگر چنین زیرساختی عملاً به بخشی از عملیات جنگی تبدیل شود، ممکن است از نگاه ایران در دسته اهداف نظامی قرار گیرد.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که استفاده از ارتباطات ماهواره‌ای در درگیری‌های نظامی سال‌های اخیر اهمیت بیشتری پیدا کرده و سرویس‌هایی مانند استارلینک در برخی مناطق برای حفظ ارتباطات مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
مهلت یک‌ساعته برای اطلاع‌رسانی در بحران‌های سایبری
در بخش دیگری از این همایش، وحید مجید، رئیس پلیس فتا، از تدوین چارچوب جدیدی برای نحوه اطلاع‌رسانی کسب‌وکارهای اینترنتی هنگام وقوع حوادث سایبری خبر داد.
طبق توضیحات او، رویدادهای سایبری بر اساس میزان اهمیت و شدت حادثه به چند سطح تقسیم شده‌اند و هر سطح، زمان مشخصی برای اعلام اولیه حادثه دارد.
براساس این چارچوب، کسب‌وکارها در حوادث عادی حداکثر ۲۴ ساعت برای اطلاع‌رسانی اولیه فرصت دارند. این زمان برای حوادث قابل توجه به ۱۲ ساعت کاهش می‌یابد.
در حوادث مهم، مهلت اطلاع‌رسانی ۶ ساعت و در حوادث حساس ۳ ساعت خواهد بود. برای شدیدترین سطح، یعنی حوادث بحرانی، کسب‌وکار تنها یک ساعت برای اعلام اولیه حادثه فرصت خواهد داشت.
هدف از چنین چارچوبی، افزایش سرعت واکنش سازمان‌ها در برابر حملات سایبری و جلوگیری از گسترش خسارت عنوان شده است.
۱۳۰ کسب‌وکار در بالاترین سطح اهمیت سایبری
رئیس پلیس فتا همچنین اعلام کرد کسب‌وکارهای اینترنتی بر اساس میزان اهمیت و حساسیت فعالیتشان سطح‌بندی شده‌اند.
در این دسته‌بندی، شاخص‌هایی مانند تعداد کاربران، حجم تراکنش‌های روزانه و میزان داده‌های ذخیره‌شده مورد توجه قرار می‌گیرد.
براساس اظهارات مجید، ۱۳۰ کسب‌وکار در بالاترین سطح این دسته‌بندی قرار گرفته‌اند. او همچنین گفت حدود ۹۱ درصد از کسب‌وکارهای این گروه در تهران بزرگ فعالیت می‌کنند.
چنین سطح‌بندی‌هایی معمولاً برای تعیین میزان حساسیت زیرساخت‌ها، اولویت واکنش در زمان حملات سایبری و الزام سازمان‌ها به رعایت استانداردهای امنیتی متفاوت استفاده می‌شوند.
کلاهبرداری؛ پرتکرارترین جرم سایبری کشور
بخش دیگری از صحبت‌های رئیس پلیس فتا به وضعیت جرایم سایبری در کشور اختصاص داشت.
به گفته مجید، کلاهبرداری در حال حاضر با سهم ۳۹ درصدی، بیشترین بخش از جرایم سایبری ثبت‌شده را تشکیل می‌دهد.
در مقابل، جرایم مرتبط با برداشت غیرمجاز اینترنتی که در گذشته یکی از اصلی‌ترین جرایم این حوزه محسوب می‌شدند، کاهش یافته‌اند.
رئیس پلیس فتا اجرای رمز پویا را یکی از عوامل مؤثر در کاهش این نوع جرایم دانست. برداشت‌های غیرمجاز اینترنتی اکنون در رتبه دوم جرایم سایبری قرار دارند.
این آمار نشان می‌دهد الگوی جرایم اینترنتی در حال تغییر است و روش‌های مهندسی اجتماعی، کلاهبرداری آنلاین و سوءاستفاده از اعتماد کاربران نقش پررنگ‌تری نسبت به گذشته پیدا کرده‌اند.
هشدار درباره انتشار نرخ ارز در پلتفرم‌های داخلی
حسین رحیمی، رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا، دیگر سخنران این همایش بود و بخشی از صحبت‌های خود را به نحوه انتشار قیمت ارز در سایت‌ها و پلتفرم‌های داخلی اختصاص داد.
او با انتقاد از بازنشر نرخ‌هایی که از منابع خارجی منتشر می‌شوند، از پلتفرم‌های داخلی خواست این قیمت‌ها را بدون بررسی تکرار نکنند.
به گفته رحیمی، برخی منابع خارج از کشور نرخ‌هایی را منتشر می‌کنند که بعداً در کانال‌ها، سایت‌ها و پلتفرم‌های داخلی بازتاب پیدا می‌کند.
او معتقد است بازنشر این قیمت‌ها می‌تواند روی رفتار بازار، تصمیم خریداران و فعالیت کسب‌وکارها اثر بگذارد و در نهایت باعث افزایش فشار اقتصادی یا کاهش تقاضا شود.
رئیس پلیس امنیت اقتصادی همچنین تأکید کرد امنیت و فعالیت اقتصادی از یکدیگر جدا نیستند و ثبات اقتصادی بدون وجود زیرساخت‌های امن و قابل اعتماد دشوار خواهد بود.
جمع‌بندی
اظهارات مطرح‌شده در این همایش نشان می‌دهد موضوع امنیت سایبری، زیرساخت‌های ارتباطی و نحوه مدیریت بحران‌های دیجیتال بیش از گذشته در دستور کار نهادهای مسئول قرار گرفته است. از بحث مقابله با سرویس‌های ماهواره‌ای مانند استارلینک گرفته تا تعیین مهلت یک‌ساعته برای اطلاع‌رسانی درباره حوادث سایبری، همگی نشان‌دهنده افزایش حساسیت نسبت به پایداری و امنیت خدمات دیجیتال هستند.
در چنین فضایی، انتخاب تجهیزات معتبر و برخورداری از خدمات پشتیبانی قابل اعتماد نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. استفاده از محصولات دارای گارانتی آونگ می‌تواند به کاربران و کسب‌وکارها کمک کند در کنار انتخاب تجهیزات مناسب، از خدمات پس از فروش و پشتیبانی مشخص و قابل پیگیری نیز بهره‌مند شوند.
