رشد هوش مصنوعی فقط به مدل‌های جدید، پردازنده‌های قدرتمند و سرویس‌های جذاب ختم نمی‌شود. پشت هر سرویس AI، زیرساختی بسیار بزرگ از سرورها، تجهیزات شبکه، سیستم‌های ذخیره‌سازی و مراکز داده قرار دارد؛ زیرساختی که برای توسعه آن به زمین، انرژی و منابع زیادی نیاز است.
حالا یکی از پروژه‌های جدید گوگل در فنلاند به نمونه‌ای جدی از همین چالش تبدیل شده است. فعالان محیط زیست این کشور معتقدند توسعه دیتاسنترهای جدید گوگل با پاکسازی گسترده جنگل‌ها همراه شده و ممکن است به اکوسیستم منطقه آسیب وارد کند.
براساس گزارش‌های منتشرشده، بیش از ۳۰۰ هکتار از اراضی جنگلی برای آماده‌سازی محل احداث دو مرکز داده جدید پاکسازی شده است؛ موضوعی که بحث درباره هزینه واقعی رشد زیرساخت‌های هوش مصنوعی را دوباره پررنگ کرده است.
گوگل چرا در فنلاند دیتاسنتر می‌سازد؟
فنلاند یکی از کشورهایی است که شرایط بسیار مناسبی برای میزبانی مراکز داده دارد.
آب‌وهوای سرد، دسترسی به زیرساخت انرژی و امکان استفاده از روش‌های کم‌مصرف‌تر برای خنک‌کردن سرورها باعث شده کشورهای شمال اروپا طی سال‌های اخیر به مقصدی مهم برای شرکت‌های بزرگ فناوری تبدیل شوند.
برای شرکتی در ابعاد گوگل، دیتاسنتر فقط محل نگهداری اطلاعات نیست. سرویس‌هایی مانند جست‌وجوی گوگل، فضای ابری، یوتیوب، Gemini و دیگر سرویس‌های مبتنی بر هوش مصنوعی همگی به ظرفیت پردازشی بسیار بالایی نیاز دارند.
هرچه استفاده کاربران از هوش مصنوعی بیشتر شود، نیاز به GPU، سرور، تجهیزات ذخیره‌سازی و شبکه نیز افزایش پیدا می‌کند.
اعتراض‌ها دقیقاً به چه موضوعی مربوط می‌شود؟
موضوع اصلی، حجم پاکسازی جنگل برای اجرای پروژه است.
طبق گزارش رسانه‌های فنلاندی، بیش از ۳۰۰ هکتار از زمین‌های جنگلی در محدوده پروژه پاکسازی شده است. فعالان محیط زیست معتقدند این حجم از تغییر کاربری زمین می‌تواند بر زیستگاه جانوران و مسیرهای طبیعی جابه‌جایی گونه‌ها اثر بگذارد.
بخشی از انتقادها نیز به زمان انجام عملیات مربوط می‌شود. منتقدان می‌گویند برخی فعالیت‌ها در شرایطی انجام شده که تمام بررسی‌ها و ارزیابی‌های زیست‌محیطی هنوز به پایان نرسیده بودند.
برای همین، آنچه در نگاه اول فقط یک پروژه فناوری به نظر می‌رسد، حالا به یک بحث جدی درباره توسعه پایدار تبدیل شده است.
پاسخ گوگل چیست؟
گوگل تأکید کرده که عملیات مربوط به پاکسازی و آماده‌سازی زمین مطابق قوانین محلی انجام شده است.
این شرکت همچنین اعلام کرده بررسی‌های زیست‌محیطی مختلفی برای پروژه انجام داده و توسعه مراکز داده را با رعایت مقررات دنبال می‌کند.
بااین‌حال، فعالان محیط زیست خواهان بررسی دقیق‌تر اثرات پروژه و توقف برخی فعالیت‌ها تا پایان ارزیابی‌ها شده‌اند.
اختلاف اصلی دقیقاً همین‌جاست: آیا رعایت مقررات موجود برای چنین پروژه بزرگی کافی است یا شرکت‌های فناوری باید استانداردهای سخت‌گیرانه‌تری برای حفاظت از محیط زیست در نظر بگیرند؟
ارتباط این ماجرا با هوش مصنوعی چیست؟
در ظاهر، ماجرا درباره ساخت یک دیتاسنتر است؛ اما در واقع بخش بزرگی از موج جدید ساخت مراکز داده به رشد هوش مصنوعی برمی‌گردد.
مدل‌های هوش مصنوعی جدید برای آموزش و اجرا به توان پردازشی بسیار زیادی نیاز دارند. برخلاف بسیاری از سرویس‌های سنتی، اجرای مدل‌های بزرگ AI نیازمند هزاران پردازنده قدرتمند است که به‌طور مداوم داده پردازش می‌کنند.
همین موضوع باعث شده شرکت‌های بزرگ فناوری در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های کلانی روی مراکز داده انجام دهند.
در نتیجه، هرچه استفاده از AI بیشتر شود، فشار روی زیرساخت‌های فیزیکی نیز بیشتر خواهد شد.
دیتاسنترها چقدر انرژی مصرف می‌کنند؟
مصرف انرژی یکی از مهم‌ترین مسائل مربوط به دیتاسنترهای مدرن است.
در یک مرکز داده بزرگ، فقط سرورها برق مصرف نمی‌کنند. تجهیزات شبکه، سیستم‌های ذخیره‌سازی، سیستم‌های برق اضطراری و تجهیزات خنک‌کننده همگی به انرژی نیاز دارند.
در پروژه‌های مرتبط با هوش مصنوعی، این مصرف می‌تواند بیشتر هم باشد، زیرا GPUهای قدرتمند گرمای زیادی تولید می‌کنند.
به همین دلیل، طراحی دیتاسنترهای جدید بیش از هر زمان دیگری به موضوعاتی مانند بهره‌وری انرژی، استفاده از انرژی تجدیدپذیر و خنک‌سازی بهینه وابسته شده است.
چرا خنک‌سازی تا این حد مهم است؟
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های هر دیتاسنتر، مدیریت گرماست.
سرورها هنگام پردازش اطلاعات گرمای زیادی تولید می‌کنند. اگر این گرما به‌درستی دفع نشود، عملکرد تجهیزات کاهش پیدا می‌کند و حتی ممکن است باعث آسیب سخت‌افزاری شود.
همین مسئله یکی از دلایلی است که کشورهای سردسیر برای ساخت دیتاسنتر جذاب هستند.
هوای سرد محیط می‌تواند به کاهش انرژی موردنیاز برای سیستم‌های خنک‌کننده کمک کند. اما مزیت آب‌وهوایی به این معنا نیست که ساخت دیتاسنتر بدون اثر محیط‌زیستی خواهد بود.
استفاده از زمین، زیرساخت برق، منابع آب و تغییر در اکوسیستم محلی همچنان از مسائل مهم چنین پروژه‌هایی هستند.
تناقضی که با رشد AI جدی‌تر می‌شود
هوش مصنوعی از یک طرف می‌تواند به بهینه‌سازی مصرف انرژی کمک کند.
برای مثال می‌توان از AI برای مدیریت شبکه برق، کنترل مصرف ساختمان‌ها، بهینه‌سازی حمل‌ونقل و حتی کاهش مصرف انرژی دیتاسنترها استفاده کرد.
اما از طرف دیگر، خود همین فناوری به زیرساخت‌هایی نیاز دارد که مصرف انرژی بسیار بالایی دارند.
این تناقض یکی از موضوعات مهمی است که شرکت‌های فناوری در سال‌های آینده باید با آن روبه‌رو شوند.
اگر توسعه هوش مصنوعی با افزایش شدید مصرف منابع همراه باشد، بخش بزرگی از مزایای زیست‌محیطی آن می‌تواند زیر سؤال برود.
آینده دیتاسنترها فقط به «بزرگ‌تر شدن» خلاصه نمی‌شود
رقابت فعلی در صنعت فناوری بیشتر حول افزایش توان پردازشی شکل گرفته است.
شرکت‌ها سعی می‌کنند دیتاسنترهای بزرگ‌تر بسازند، پردازنده‌های بیشتری نصب کنند و ظرفیت بیشتری برای سرویس‌های AI فراهم کنند.
اما احتمالاً مرحله بعدی این رقابت روی بهره‌وری متمرکز خواهد شد.
دیتاسنتری که بتواند با انرژی کمتر، پردازش بیشتری انجام دهد مزیت مهمی خواهد داشت.
از همین رو توسعه نسل جدید پردازنده‌ها، سیستم‌های خنک‌کننده، ذخیره‌سازی کم‌مصرف و تجهیزات شبکه با بهره‌وری بیشتر اهمیت زیادی پیدا خواهد کرد.
نقش سخت‌افزار در مصرف انرژی دیتاسنترها
وقتی درباره مصرف انرژی هوش مصنوعی صحبت می‌کنیم، معمولاً فقط پردازنده‌ها مورد توجه قرار می‌گیرند.
اما یک دیتاسنتر از مجموعه بزرگی از تجهیزات تشکیل شده است.
سرورها، حافظه‌ها، SSDها، تجهیزات شبکه، سوییچ‌ها، سیستم‌های ذخیره‌سازی و سیستم‌های برق همگی روی مصرف نهایی اثر دارند.
به همین دلیل، بهبود راندمان هر یک از این اجزا می‌تواند در مقیاس یک دیتاسنتر بزرگ تفاوت قابل‌توجهی ایجاد کند.
این موضوع برای صنعت سخت‌افزار اهمیت زیادی دارد؛ چون رشد هوش مصنوعی فقط تقاضا برای پردازنده را افزایش نمی‌دهد، بلکه تقریباً تمام بخش‌های زیرساخت IT را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
آیا ساخت دیتاسنترهای بیشتر اجتناب‌ناپذیر است؟
با روند فعلی، به نظر می‌رسد پاسخ مثبت باشد.
استفاده از سرویس‌های ابری، هوش مصنوعی، پردازش تصویر، تولید ویدئو و ابزارهای آنلاین همچنان در حال افزایش است.
همه این سرویس‌ها به ظرفیت محاسباتی بیشتری نیاز دارند.
اما سؤال اصلی دیگر این نیست که آیا دیتاسنترهای بیشتری ساخته خواهند شد یا نه؛ سؤال این است که این دیتاسنترها چگونه ساخته خواهند شد.
انتخاب محل مناسب، حفظ زیستگاه‌های طبیعی، استفاده از انرژی‌های پاک، بازیافت گرمای تولیدشده و افزایش بهره‌وری تجهیزات، از جمله مسائلی هستند که اهمیت بیشتری پیدا خواهند کرد.
جمع‌بندی
ماجرای دیتاسنتر جدید گوگل در فنلاند فقط یک اختلاف محلی بر سر قطع درختان نیست.
این اتفاق تصویر بزرگ‌تری از چالشی را نشان می‌دهد که صنعت فناوری با آن روبه‌روست: رشد سریع هوش مصنوعی به زیرساخت فیزیکی بسیار بزرگی نیاز دارد و این زیرساخت بدون هزینه محیط‌زیستی نیست.
شرکت‌هایی مانند گوگل در سال‌های آینده باید علاوه بر افزایش قدرت پردازشی، نشان دهند که می‌توانند این رشد را با مصرف بهینه‌تر منابع و تأثیر کمتر بر محیط زیست همراه کنند.
برای صنعت فناوری نیز این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا آینده AI نه فقط به مدل‌های هوشمندتر، بلکه به زیرساخت‌های کارآمدتر، تجهیزات کم‌مصرف‌تر و دیتاسنترهای پایدارتر وابسته خواهد بود.
بیشتر درباره فناوری و زیرساخت در آونگ بخوانید
اگر به موضوعات مرتبط با هوش مصنوعی، سخت‌افزار، شبکه و زیرساخت‌های فناوری علاقه دارید، می‌توانید سایر مقالات و راهنماهای تخصصی آونگ را هم دنبال کنید.
برای آشنایی بیشتر با تجهیزات مورد استفاده در شبکه‌ها و زیرساخت‌های IT، بخش تجهیزات شبکه آونگ را ببینید و برای مطالعه مطالب آموزشی و اخبار فناوری به مجله آونگ سر بزنید.
مشاهده مقالات و آموزش‌های آونگ
مشاهده تجهیزات شبکه آونگ
مشاهده همه محصولات آونگ
آونگ؛ گارانتی و تجهیزات فناوری
